Grażyna Zenderowska-Korpus

Deutsch mit Grips

Program nauczania języka niemieckiego dla klas I - III liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum.

Wariant A lub B Podstawy programowej kształcenia ogólnego.

Kurs kontynuacyjny.

Program dopuszczony do użytku szkolnego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu na podstawie recenzji:

1. dr hab. Haliny Stasiak, prof. UG, rekomendacja: Uniwersytet Gdański
2. mgr Jadwigi Piskorskiej, rekomendacja: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Numer dopuszczenia: DKOS-5002-43/03

Wydawnictwo LektorKlett
Poznań 2003

SPIS TREŚCI

1. Wstęp
2. Informacja o autorce
3. Ogólna charakterystyka programu
4. Realizacja programu
   1. Adresaci programu
   2. Czas realizacji programu
   3. Liczebność grup
   4. Kwalifikacje nauczycieli
5. Cele nauczania
   1. Cele kierunkowe
   2. Cele szczegółowe
6. Materiał nauczania
   1. Tematyka
   2. Zagadnienia gramatyczne
7. Realizacja metodyczna programu
   1. Wybór podręcznika
   2. Środki nauczania
   3. Formy pracy
   4. Techniki rozwijania sprawności językowych
      1. Czytanie ze zrozumieniem
      2. Słuchanie ze zrozumieniem
      3. Mówienie
      4. Pisanie
      5. Gramatyka
      6. Słownictwo
      7. Projekty edukacyjne
   5. Scenariusze wybranych lekcji
8. Oczekiwane osiągnięcia uczniów
9. Kontrola i ocenianie osiągnięć uczniów
10. Bibliografia

1. WSTĘP

W przededniu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej nauka języków obcych ma nowy inny wymiar. Język obcy staje się namacalnym narzędziem w podróżach po zjednoczonej Europie, w nawiązywaniu przyjaźni, poszukiwaniu lepszej pracy, aktywnym uczestnictwie w europejskich procesach demokratycznych. Obywatele Unii Europejskiej będą mieli prawo mieszkać i pracować w każdym kraju Unii Europejskiej. O wiele łatwiej będzie korzystać z tego prawa, jeśli dobrze znamy język kraju, do którego chcemy się udać.

Język niemiecki jest językiem ojczystym dla 24% ludności Unii Europejskiej, 8% ludności UE zna ten język jako obcy. Pod względem ogólnej proporcji ludności w UE znającej ten język (32%) język niemiecki znajduje się na drugim miejscu po języku angielskim (47%).

Istnieją więc ważne przesłanki, aby zarówno ze względu na liczebność ludności władającej językiem niemieckim, jak i na bliskość krajów niemieckojęzycznych, nauczać tego języka w celu osiągnięcia umiejętności językowych na poziomie zapewniającym sprawną komunikację z użytkownikami tego języka.

Niniejszy program nauczania języka niemieckiego dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum jest propozycją uwzględniającą zmiany dokonujące się w szkolnictwie ponadgimnazjalnym. Napisany został z myślą o kontynuujących naukę języka jako pierwszego rozpoczętą w szkole podstawowej czy gimnazjum (wariant A Podstawy programowej) oraz o kontynuujących naukę języka obcego jako drugiego (wariant B Podstawy programowej).

Do realizacji niniejszego programu proponowana jest nowa seria Deutsch mit Grips Wydawnictwa LektorKlett. Składa się ona z trzech części. Każda z nich umożliwi nauczycielom systematyczną realizację celów edukacyjnych, zadań szkoły, treści nauczania oraz uzyskanie osiągnięć określonych w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. U. Nr 51 z 9.05.2002 r.)
i Standardach wymagań egzaminacyjnych w wybranym wariancie.

2. INFORMACJA O AUTORCE

dr Grażyna Zenderowska-Korpus
Ukończyła filologię germańską na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, studia po dyplomowe dla nauczycieli języka niemieckiego na Uniwersytecie Wrocławskim i studia doktoranckie na Wydziale Neofilologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Jest autorką publikacji z zakresu metodyki nauczania języka niemieckiego i współautorką materiałów dy daktycznych dla edukatorów nauczycieli języka niemieckiego (Instytut Goethego w Warszawie).

Ma trzeci stopień specjalizacji zawodowej i jest nauczycielem dyplomowanym języka niemieckiego.

Jako absolwentka szwajcarskiego projektu doskonalenia zawodowego nauczycieli, licznych kursów dosko nalących w kraju i za granicą i egzaminator Nowej Matury dzieli się swoim doświadczeniem edukatorskim, prowadząc szkolenia dla nauczycieli. Od ponad dwudziestu lat pracuje jako nauczyciel języka niemieckiego w liceum ogólnokształcącym, a od dziesięciu lat w nauczycielskim kolegium języków obcych.

3. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU

Celem tego programu jest zaproponowanie rozwiązań organizacyjnych i metodycznych, które pozwolą uczniowi w przyjaznej mu atmosferze, zgodnie z jego możliwościami, zainteresowaniami i tempem pracy
własnej, opanować język w stopniu określonym w Podstawie programowej, a także dobrze przygotować się do egzaminu maturalnego na wybranym poziomie: podstawowym lub rozszerzonym.

Program został oparty na Rozporządzeniu Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lutego 2002 r. w spra wie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkól (Dz. U.
Nr 51 z 9.05.2002.) i dotyczy całego IV etapu edukacyjnego, bez podziału na poszczególne klasy.

Podstawa programowa jest dokumentem określającym cele edukacyjne, zadania szkoły, treści nauczania oraz osiągnięcia dla danego etapu edukacyjnego. Spośród trzech wariantów nauczania języków obcych nowożyt nych, uwzględnionych w Podstawie programowej, proponowany program umożliwia realizację celów edukacyj nych, zadań szkoły, treści nauczania oraz osiągnięć w wariancie A lub B.

Wariant A

Dotyczy nauki języka obcego nowożytnego jako pierwszego, stanowiącego kontynuację nauczania tego języka w gimnazjum

Cele edukacyjne:

1. Osiągnięcie umiejętności językowych na poziomie zaawansowanym, zapewniających swobodne porozu miewanie się w kraju nauczanego języka lub w kontaktach z dość wymagającymi użytkownikami, a także w przyszłej nauce i pracy.
2. Przygotowanie się ucznia do egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym.

Zadania szkoły:

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości, między inny mi przez pozytywną informację zwrotną, dotyczącą indywidualnych umiejętności językowych.
2. Zapewnienie dostępu do materiałów autentycznych, w tym, w miarę możliwości, multimedialnych, któ rych wybór odpowiada obowiązującym normom wychowawczym.
3. Dążenie do zapewnienia uczniom maksimum kontaktu z językiem obcym, np. przez wymianę ze szkoła mi z innych krajów lub uczestnictwo w programach międzynarodowych.
4. Wdrażanie uczniów do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego.
5. Zapewnienie uczniom możliwości wykorzystywania znajomości języka przy wykonywaniu zespołowych, zwłaszcza interdyscyplinarnych projektów.
6. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur.

Treści nauczania:

1. Ugruntowanie wiadomości i umiejętności nabytych na poprzednich etapach nauki.
2. Rozwijanie integracji sprawności językowych.
3. Uzyskanie szerokich umiejętności językowych, pozwalających na swobodne operowanie językiem w bogatym repertuarze sytuacyjno-tematycznym, z uwzględnieniem tematyki kraju ojczystego.
4. Nabywanie umiejętności językowych poprzez kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pisem nymi, z uwzględnieniem różnych rejestrów językowych, stylu formalnego i nieformalnego, fragmentów tekstów literackich obszaru języka nauczanego.
5. Zapoznanie z głównymi odmianami nauczanego języka.
6. Poszerzenie komponentu kulturowego obszaru języka nauczanego, z uwzględnieniem tematyki integracji
   europejskiej.
7. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innego języka obcego oraz pozostałych
   przedmiotów.
8. Zapoznanie z elementami języka i normami socjokulturowymi, które pozwalają funkcjonować na rynku
   pracy.

Osiągnięcia:

1. Praktyczne posługiwanie się językiem na poziomie zaawansowanym.
2. Ogólne rozumienie autentycznych przekazów słownych, odbieranych za pośrednictwem mediów (np. audycja radiowa, telewizyjna, film) oraz tekstowych (prasa, opracowania popularnonaukowe, fragmen ty tekstów literackich, wybrane przekazy internetowe).
3. Umiejętność wyszukiwania, selekcji, porządkowania szczegółowych informacji w autentycznych przeka zach słownych oraz tekstowych.
4. Umiejętność uczestniczenia w dyskusji, w tym argumentowanie, wyrażanie opinii, uzasadnianie i obro na własnych sądów.
5. Rozumienie i stosowanie środków językowych, służących wyrażaniu różnorodnych intencji oraz stanów
   emocjonalnych (np. hipoteza, wątpliwość, zakłopotanie).
6. Posługiwanie się wybranymi środkami stylistycznymi dla wyrażania ironii, żartobliwego charakteru wy powiedzi itp.
7. Dokonywanie kompozycji tekstów usłyszanych i przeczytanych.
8. Przetwarzanie przeczytanych i usłyszanych informacji, z uwzględnieniem zmiany rejestru, stylu lub for my.
9. Rozumienie i umiejętność skomentowania faktów socjokulturowych, typowych dla obszaru języka na uczanego, w tym zwyczajów, tradycji i literatury.
10. Pisanie typowych sformalizowanych tekstów (np. curriculum vitae, podanie o pracę czy stypendium).
11. Pisanie wybranych tekstów niesformalizowanych (np. list, komentarz, esej).
12. Stosowanie odpowiednich dla języka pisanego środków leksykalnych i morfosyntaktycznych w zakresie określonego typu wypowiedzi pisemnych.
13. Rozpoznawanie standardowych odmian języka nauczanego.
14. Dostrzeganie błędów oraz dokonywanie autokorekty.
15. Opanowanie indywidualnych strategii uczenia się, korzystanie z różnych źródeł informacji (m.in. leksy konów, encyklopedii, słowników specjalistycznych oraz źródeł elektronicznych).

Wariant B

Dotyczy nauki języka obcego nowożytnego jako drugiego, gdy nauczanie tego języka stanowi kontynu ację nauczania w gimnazjum

Cele edukacyjne:

1. Opanowanie języka na poziomie zapewniającym w miarę sprawną komunikację w odniesieniu do spraw życia codziennego.
2. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z języka na poziomie podstawowym.

Zadania szkoły:

1. Pomoc uczniom w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości, między inny mi przez pozytywną informację zwrotną dotyczącą indywidualnych kompetencji językowych.
2. Zapewnienie dostępu do materiałów autentycznych, których wybór odpowiada obowiązującym normom wychowawczym.
3. Zapewnienie uczniom maksimum kontaktu z językiem obcym oraz możliwość aktywnego używania języ ka mówionego i pisanego.
4. Wspieranie uczniów w rozwijaniu postawy ciekawości, otwartości i tolerancji wobec innych kultur.
5. Umożliwienie uczniom wykorzystywania znajomości języka przy wykonywaniu różnorodnych projektów, w tym pozajęzykowych.
6. Wdrażanie uczniów do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego.

Treści nauczania:

1. Struktury morfosyntaktyczne umożliwiające formułowanie prostych wypowiedzi w odniesieniu do te raźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz relacji przestrzennych.
2. Funkcje językowe umożliwiające posługiwanie się językiem w sytuacjach życia codziennego.
3. Słownictwo dotyczące życia codziennego, uwzględniające realia kraju / obszaru języka nauczanego oraz kraju ojczystego.
4. Ogóle wiadomości kulturowo-cywilizacyjne na temat kraju / obszaru języka nauczanego.
5. Rozwijanie sprawności rozumienia ze słuchu i mówienia, opanowanie zasad wymowy.
6. Rozwijanie sprawności czytania i pisania, opanowanie zasad ortografii.
7. Rozwijanie integracji sprawności językowych.
8. Nabywanie umiejętności językowych poprzez kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pi semnymi.
9. Rozróżnianie formalnego i nieformalnego stylu języka.
10. Korzystanie z technik kompensacyjnych.
11. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innego języka obcego oraz pozostałych przedmiotów.
12. Rozwijanie indywidualnych strategii uczenia się, korzystanie z różnych źródeł informacji.

Osiągnięcia

1. W zakresie słuchania:

1. rozumienie ogólnego sensu oraz intencji prostych wypowiedzi osób posługujących się tym języ kiem jako macierzystym
2. rozumienie sensu prostych, autentycznych wypowiedzi w różnych warunkach odbioru (np. rozmo wa przez telefon, komunikat na dworcu)
3. wyszukiwanie informacji szczegółowych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach
4. rozumienie ogólnego sensu prostych wypowiedzi zawierających niezrozumiałe elementy, których
   znaczenia uczeń może się domyślić (np. z kontekstu).

2. W zakresie mówienia:

1. uzyskiwanie i udzielanie informacji dotyczących życia codziennego
2. formułowanie w miarę płynnych, krótkich i spójnych wypowiedzi na określone tematy, z zastoso waniem form gramatycznych odpowiednich do wyrażania teraźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz relacji przestrzennych
3. posługiwanie się odpowiednimi środkami językowymi dla wyrażenia intencji, uczuć, emocji w sy tuacjach życia codziennego
4. poprawne językowo i logiczne wyrażanie myśli i opinii na określone tematy
5. relacjonowanie wypowiedzi innych osób
6. właściwa reakcja językowa na wypowiedź rozmówcy oraz stosowanie rutynowych zachowań języ kowych
7. inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy
8. prowadzenie prostych negocjacji w sytuacjach życia codziennego
9. opanowanie wymowy w stopniu zapewniającym zrozumiałość wypowiedzi dla osób posługujących się tym językiem jako macierzystym.

3. W zakresie czytania:

1. rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych
2. rozumienie prostego tekstu narracyjnego
3. rozumienie ogólnego sensu prostego tekstu przy pobieżnym czytaniu
4. rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumiałe
5. wyszukiwanie konkretnych informacji z częściowo niezrozumiałego tekstu.

4. W zakresie pisania:

1. sformułowanie i zapisanie własnego i otrzymanie prostego komunikatu
2. napisanie prostego tekstu użytkowego oraz wypełnianie formularzy
3. napisanie streszczenia prostego tekstu
4. stosowanie właściwego słownictwa, struktur morfosyntaktycznych i zasad ortografii w prostych tekstach.

5. Inne umiejętności - korzystanie ze słownika jedno- i dwujęzycznego oraz innych źródeł in formacji, w tym również elektronicznych.

4. REALIZACJA PROGRAMU

4.1. Adresaci programu

Program adresowany jest do nauczycieli trzyletnich liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych i tech ników. Ma na celu zapoznać ich z materiałem nauczania przewidzianym na dany etap edukacyjny i wspierać w prawidłowym i efektywnym planowaniu procesu dydaktycznego i tak:

• w określeniu celów nauczania
• w opracowaniu wymagań edukacyjnych
• w przygotowaniu rozkładu materiału
• w diagnozowaniu osiągnięć ucznia
• w przygotowaniu materiałów dodatkowych obowiązujących na egzaminie maturalnym
• w rozwijaniu warsztatu metodycznego wspierającego autonomię ucznia
• w nauczaniu w grupach zróżnicowanych wewnętrznie (Binnendifferenzierung)

Adresatami programu mogą być także zainteresowani dyrektorzy szkół, nadzór pedagogiczny, rodzice i uczniowie, autorzy i wydawcy podręczników, egzaminatorzy i eksperci przedmiotowi.

4.2. Czas realizacji programu

Program przeznaczony jest do realizacji w liceum ogólnokształcącym, liceum profilowanym i technikum. Za kłada on kontynuację nauczania języka niemieckiego, bez której nie jest możliwe sprostanie wymaganiom maturalnym stawianym na poziomie podstawowym i rozszerzonym. Program może być realizowany w kla sach, w których język niemiecki jest językiem pierwszym (minimum 3 godziny lekcyjne), jak również w kla sach, w których jest on językiem drugim kontynuowanym (minimum 2 godziny lekcyjne). Spełnienie wy magań dla poziomu rozszerzonego możliwe jest wtedy przy przeznaczeniu na naukę dodatkowych godzin, będących do dyspozycji dyrektora. Duża elastyczność programu i otwartość serii Deutsch mit Grips daje na uczycielowi swobodę nauczania w zależności od zróżnicowania wiedzy i kompetencji uczniów, a także lokal nych możliwości i potrzeb.

4.3. Liczebność grup

Optymalne warunki realizacji programu zapewniają grupy liczące 15-18 uczniów. Taka liczebność grup po zwala na lepszy kontakt z nauczycielem, usprawnia podział na mniejsze grupy i kontrolę pracy w tych gru pach, sprzyja aktywności wszystkich uczniów i atmosferze pracy. Praca w mniejszych grupach umożliwia po święcenie więcej czasu na ćwiczenie sprawności produktywnych. Większa liczebność grupy nie uniemożli wia realizacji programu. Należy wtedy wprowadzić więcej zajęć aktywizujących uczniów w dużych zespo łach, zintensyfikować pracę grupową, wykorzystać lepszych uczniów do organizowania i nadzorowania pra cy w mniejszych grupach, realizować możliwie często projekty.

4.4. Kwalifikacje nauczycieli

Na realizację programu ogromny wpływ ma nauczyciel. Powinien on posiadać pełne kwalifikacje zawodowe do nauczania języka niemieckiego w szkołach ponadgimnazjalnych wymagane przez władze oświatowe.

Program ten przyjmuje za podstawowe następujące kompetencje nauczyciela (por. Pfeiffer, 2001, 194):

1. kompetencja językowa
2. kompetencja metodyczna
3. kompetencja krajo- i kulturoznawcza
4. kompetencja pedagogiczna
5. kompetencja medialna.

Nauczyciel powinien więc posiadać:

• aktualną wiedzę o budowie i funkcjonowaniu języka obcego w komunikacji
• umiejętność bezrefleksyjnego użycia języka w mowie i w piśmie
• bieżącą wiedzę użytkową z dziedziny realio- i kulturoznawstwa
• umiejętność planowania, obserwacji i ewaluacji własnych procesów nauczania
• umiejętność prawidłowego doboru i selekcji materiałów dydaktycznych
• umiejętność pracy zespołowej z uczniami i innymi nauczycielami
• umiejętność stosowania różnych środków dydaktycznych i sprawnej obsługi mediów
• umiejętność kształtowania w uczniach postawy tolerancji wobec innych kultur
• wiedzę na temat autonomicznej nauki uczniów.

W przypadku, gdy nauczyciel nie ma wymaganych kwalifikacji zawodowych, zaleca się uzupełnienie ich na studiach uzupełniających prowadzonych przez uczelnie wyższe i kolegia nauczycielskie, na kursach dosko nalących, seminariach i warsztatach organizowanych przez Instytut Goethego, Wojewódzkie Ośrodki Meto dyczne, wydawnictwa i inne instytucje doskonalące nauczycieli. Polecić można także kursy dla egzaminato rów Nowej Matury, prowadzone przez Okręgowe Komisje Egzaminacyjne.

5. CELE NAUCZANIA

Podstawowym celem nauczania jest opanowanie języka, czyli kompetencji językowej. Na kompetencję języ kową składa się kilka rodzajów kompetencji, m.in. kompetencja obejmująca struktury językowe, słownic two, umiejętność zachowania językowego w sytuacjach codziennych, umiejętność posługiwania się wszyst kimi podstawowymi strukturami i słownictwem w stosunkowo płynnej komunikacji językowej, znajomość podstawowych elementów kultury obcej rzeczywistości, umiejętność adekwatnego użycia języka w różnych sytuacjach. Poza korzyściami praktycznymi wynikającymi z nauki języka ma ona ogromny wpływ na rozwój osobowości ucznia.

5.1. Cele kierunkowe

Dotyczy nauki języka obcego nowożytnego jako pierwszego, stanowiącego kontynuację nauczania tego języka w gimnazjum

1. Osiągnięcie umiejętności językowych na poziomie zaawansowanym, zapewniających swobodne porozu miewanie się w kraju nauczanego języka lub w kontaktach z dość wymagającymi użytkownikami, a tak że w przyszłej nauce i pracy.
2. Przygotowanie się ucznia do egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym.

Dotyczy nauki języka obcego nowożytnego jako drugiego, gdy nauczanie tego języka stanowi kontynu ację nauczania w gimnazjum

1. Opanowanie języka na poziomie zapewniającym w miarę sprawną komunikację w odniesieniu do spraw życia codziennego.
2. Przygotowanie do egzaminu maturalnego z języka na poziomie podstawowym.

5.2. Cele szczegółowe

Poziom rozszerzony

1. Ugruntowanie wiadomości i umiejętności nabytych na poprzednich etapach nauki.
2. Rozwijanie integracji sprawności językowych.
3. Uzyskanie szerokich umiejętności językowych, pozwalających na swobodne operowanie językiem w bo gatym repertuarze sytuacyjno-tematycznym, z uwzględnieniem tematyki kraju ojczystego.
4. Nabywanie umiejętności językowych poprzez kontakt z autentycznymi wypowiedziami ustnymi i pisem nymi, z uwzględnieniem różnych rejestrów językowych, stylu formalnego i nieformalnego, fragmentów tekstów literackich obszaru języka nauczanego.
5. Zapoznanie z głównymi odmianami nauczanego języka.
6. Poszerzenie komponentu kulturowego obszaru języka nauczanego, z uwzględnieniem tematyki integracji europejskiej.
7. Korzystanie z wiedzy i umiejętności nabytych w trakcie nauki innego języka obcego oraz pozostałych przedmiotów.
8. Zapoznanie z elementami języka i normami socjokulturowymi, które pozwalają funkcjonować na rynku pracy.

Poziom podstawowy

W zakresie słuchania:

1. rozumienie ogólnego sensu oraz intencji prostych wypowiedzi osób posługujących się tym języ kiem jako macierzystym
2. rozumienie sensu prostych, autentycznych wypowiedzi w różnych warunkach odbioru (np. rozmo wa przez telefon, komunikat na dworcu)
3. wyszukiwanie informacji szczegółowych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach
4. rozumienie ogólnego sensu prostych wypowiedzi zawierających niezrozumiałe elementy, których
5. znaczenia uczeń może się domyślić (np. z kontekstu).

W zakresie mówienia:

1. uzyskiwanie i udzielanie informacji dotyczących życia codziennego
2. formułowanie w miarę płynnych, krótkich i spójnych wypowiedzi na określone tematy, z zastoso waniem form gramatycznych odpowiednich do wyrażania teraźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz relacji przestrzennych
3. posługiwanie się odpowiednimi środkami językowymi dla wyrażenia intencji, uczuć, emocji w sy tuacjach życia codziennego
4. poprawne językowo i logiczne wyrażanie myśli i opinii na określone tematy
5. relacjonowanie wypowiedzi innych osób
6. właściwa reakcja językowa na wypowiedź rozmówcy oraz stosowanie rutynowych zachowań języ kowych
7. inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy
8. prowadzenie prostych negocjacji w sytuacjach życia codziennego
9. opanowanie wymowy w stopniu zapewniającym zrozumiałość wypowiedzi dla osób posługujących się tym językiem jako macierzystym.

W zakresie czytania:

1. rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych
2. rozumienie prostego tekstu narracyjnego
3. rozumienie ogólnego sensu prostego tekstu przy pobieżnym czytaniu
4. rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumiałe
5. wyszukiwanie konkretnych informacji z częściowo niezrozumiałego tekstu.

W zakresie pisania:

1. sformułowanie i zapisanie własnego i otrzymanie prostego komunikatu
2. napisanie prostego tekstu użytkowego oraz wypełnianie formularzy
3. napisanie streszczenia prostego tekstu
4. stosowanie właściwego słownictwa, struktur morfosyntaktycznych i zasad ortografii w prostych tekstach.
5. Inne umiejętności - korzystanie ze słownika jedno- i dwujęzycznego oraz innych źródeł informa cji, w tym również elektronicznych.

6. MATERIAŁ NAUCZANIA

Przedstawiona poniżej lista tematyczna pokrywa się z materiałem leksykalnym zawartym w trzech częściach w serii Deutsch mit Grips.

Grupa tematyczna przewija się przez wszystkie części podręcznika. W części pierwszej nawiązuje się do te matyki i materiału leksykalnego przerabianego w gimnazjum. Słownictwo wprowadzone w pierwszej części jest rozwijane, uzupełniane i utrwalane w następnych, co zapewnia właściwą gradację materiału i sprzyja wieloaspektowemu poruszaniu danego tematu.

6.1. Tematyka

6.2. Zagadnienia gramatyczne

Przedstawiony poniżej zakres gramatyczny dotyczy trzech części serii Deutsch mit Grips. Zagadnienia te nie uwzględniają zagadnień podstawowej gramatyki, która została w założeniu autorów serii dostatecznie opa nowana na wcześniejszym etapie nauczania.

7. REALIZACJA METODYCZNA PROGRAMU

7.1. Wybór podręcznika

Warunkiem realizacji celów ogólnych i szczegółowych zawartych w Podstawie programowej jest wybór meto dy i materiałów glottodydaktycznych. Podręcznik z serii Deutsch mit Grips Wydawnictwa LektorKlett adreso wany do uczniów liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum umożliwia realizację celów, zadań szkoły i treści nauczania oraz uzyskanie osiągnięć przewidzianych w wariancie A i B Podstawy progra mowej.

Koncepcja podręcznika koresponduje z przewidywanym zakresem kompetencji komunikacyjnej na końcu IV etapu edukacyjnego. Odpowiada ona założeniom nowoczesnego programu nauczania zorientowanego na uczącego się. Wymagać będzie od niego zainteresowania opanowaniem języka na poziomie zaawansowa nym, zaangażowania w rozwijanie swoich wiadomości i umiejętności, samodzielności w uczeniu się, umie jętności korzystania ze słowników obcojęzycznych, pracy grupowej, kompetencji socjalnej.

Seria Deutsch mit Grips

• przygotowuje do swobodnego porozumiewania się z dość wymagającymi użytkownikami języka niemiec kiego w różnych sytuacjach, a także w nauce i pracy
• proponuje progresję w zakresie rozumienia ze słuchu, czytania ze zrozumieniem, mówienia i pisania z przewagą pracy z tekstem pisanym
• doskonali poszczególne lub zintegrowane umiejętności szczegółowe w zakresie czterech podstawowych sprawności, np. prowadzenie wywiadu, obrona opinii, udział w dyskusji, pisanie kreatywne
• zawiera zróżnicowane środki językowe pomocne do płynnego formułowania myśli w języku niemieckim
• dba o integrowanie i systematyzowanie wiedzy gramatycznej i leksykalnej
• bazuje na tekstach autentycznych lub nieznacznie przetworzonych dydaktycznie
• realizuje tematykę o wymiarze interkulturowym
• buduje całościowy i wieloaspektowy obraz oferowanej problematyki
• rozwija zainteresowania uczących się odpowiednio do ich wieku i potrzeb
• budzi pogłębioną refleksję na temat treści kulturowych, jakie przekazuje język obcy
• preferuje różnorodne formy pracy grupowej
• prezentuje techniki wspierające proces uczenia się i zapamiętywania
• prowadzi do nawyku samodzielności w dochodzeniu do prawidłowości gramatycznych
• wspiera autonomię ucznia

Budowa serii Deutsch mit Grips

Seria składa się z trzech części i może być realizowana z uczniami mającymi za sobą 300-400 godzin języka.
Autorzy zakładają, że w szkole podstawowej i gimnazjum zostały opanowane podstawy języka, słownictwo dnia codziennego, podstawowe struktury gramatyczne. Przy tym założeniu istnieje jednak obawa, że poziom językowy poszczególnych uczniów jest bardzo zróżnicowany. Pracując z różnymi podręcznikami, w odmien nych warunkach i z nauczycielami o różnych kwalifikacjach uczniowie mogą mieć braki w oczekiwanym od nich słownictwie i poszczególnych sprawnościach. Dlatego w poszczególnych częściach serii punkty cięż kości rozłożone są nierównomiernie.

Część l proponowanej serii ma na celu powtórzenie, usystematyzowanie i utrwalenie materiału leksykalno -gramatycznego wprowadzonego w gimnazjum. Zawiera ona materiał na l rok nauki przy 3-4 godzinach ty godniowo. W zależności od stwierdzonych u uczniów deficytów wiedzy i umiejętności nauczyciel sam musi zaplanować pracę wyrównawczą i odpowiednie materiały dydaktyczne.

Część 2 zakłada poszerzenie treści językowych i wykształcenie u uczących się technik uczenia się.

Część 3 ma na celu przygotowanie do czynnego użycia języka i prowadzi do Mittelstufe.

Część l serii składa się z 13 lekcji (rozdziałów). Struktura lekcji jest uwarunkowana tematem i związanymi z nim priorytetami sprawnościowymi. Różnice w budowie i strukturze poszczególnych lekcji są rezultatem zamierzonej decyzji autorów. Materiał jest podzielony na stosunkowo krótkie jednostki. Ich tematyka dosto sowana jest do wieku i zainteresowań uczniów oraz wymogów egzaminacyjnych. Realizowana jest spiralnie we wszystkich trzech tomach na różnym poziomie i z różnych perspektyw.

W skład każdej części serii Deutsch mit Grips wchodzą podręcznik, książka ćwiczeń, poradnik dla nauczycie la i kasety magnetofonowe lub CD.

Podręcznik zawiera bogaty materiał audiowizualny i tekstowy motywujący uczących się do mówienia na te maty im bliskie i ciekawe. Urozmaicone środki językowe, pytania szczegółowe i problemowe, niekonwencjo nalne polecenia wspierają uczących się w mówieniu. Autorzy podręcznika kładą wyraźny nacisk na pracę z tekstami. Zróżnicowane pod względem gatunku i stopnia trudności teksty pozwalają na pracę w grupie

O różnym poziomie opanowania języka. Zainteresowani pogłębianiem słownictwa, czytaniem ze zrozumie niem i pracą z lekturą mają dodatkowo do dyspozycji kącik tekstów do pracy samodzielnej. Także rozwija nie sprawności rozumienia ze słuchu i pisania odbywa się cyklicznie i przy pomocy różnych technik. Gra matyka w podręczniku prezentowana jest funkcjonalnie i nie stanowi przedmiotu ćwiczeń strukturalnych.
Systematyczne odwoływanie się do doświadczeń uczących się, angażowanie ich zmysłów, uczuć wytwarza bardzo sprzyjającą atmosferę uczenia się i pomaga w rozwijaniu poczucia własnej wartości oraz wiary we własne możliwości. Na klimat podręcznika mają wpływ liczne rady, zagadki, konkursy, zabawy i projekty.

Książka ćwiczeń ma ścisły związek z zadaniami i tekstami podręcznika, dlatego zaleca się korzystanie z nich równolegle. Zaproponowane ćwiczenia rozwijają sprawności receptywne i produktywne. Gramatyka jest systematycznie integrowana ze słownictwem. Słownictwo podawane w strukturach, zwrotach, połączeniach prowadzi do zdynamizowania struktur językowych. Niektóre części książki ćwiczeń mogą być realizowane niezależnie od podręcznika.

Poradnik dla nauczyciela opisuje koncepcję metodyczną serii, zawiera propozycje sposobów realizacji po szczególnych lekcji, scenariusze zajęć, transkrypcje tekstów do rozumienia ze słuchu, materiał dodatkowy do każdej lekcji, materiały do kopiowania dla uczniów i rozwiązania ćwiczeń.

Kasety magnetofonowe / CD

Przygotowane do każdej części podręcznika kasety magnetofonowe i CD zawierają teksty umożliwiające ćwi czenie rozumienia ze słuchu, np. dialogi, wywiady, teksty literackie. Zadania przeznaczone do testowania ro zumienia ze słuchu i teksty wyłącznie do słuchania są oznaczone graficznie. Nagrania pozwalają jednocze śnie doskonalić wymowę i intonację, odróżniać język mówiony od pisanego, wsłuchiwać się w odmiany ję zyka i różnych jego użytkowników.

7.2. Środki nauczania

Efektywność nauczania języka niemieckiego według proponowanego programu jest uzależniona od warun ków, w jakich jest on realizowany. Realizacja programu będzie przebiegać sprawniej, jeżeli dobrane zostaną odpowiednie środki nauczania (audiowizualne, wizualne, multimedialne).

Sala lekcyjna powinna być przystosowana do pracy w różnych formach socjalnych: w parach, mniejszych iwiększych grupach, w plenum. Uczący się powinni mieć warunki do pracy indywidualnej jak również moż liwość swobodnego przemieszczania się, prezentacji swoich prac, pracy grupowej. W sali powinien być ma gnetofon lub odtwarzacz CD zapewniający dobrą jakość odbioru, odtwarzacz wideo, rzutnik pisma, grafo skop. Ponadto wskazane byłyby materiały i narzędzia do wykonywania prac projektowych, plakatów, miej sce do przypinania prac uczniów, komplet słowników jedno- i dwujęzycznych do pracy dla uczniów, repety toria gramatyczne, tabele i plansze gramatyczne-leksykalne, materiały wizualne prezentujące kraje niemiec kojęzyczne, mapy.

Odpowiednio dobrana aranżacja sali daje nauczycielowi możliwość organizowania sytuacji komunikacyj nych zbliżonych do naturalnych, wspiera uczniów w rozwijaniu postawy ciekawości i otwartości, pomaga w procesie zapamiętywania przekazywanych treści i wspomaga autonomię uczących się.

7.3. Formy pracy

W proponowanym programie wymagane jest aktywne uczestnictwo uczniów w lekcji. Nauczyciel pełni głównie rolę organizatora pracy przewodnika czy eksperta. Aktywne metody nauczania uwzględniają do świadczenia życiowe uczniów, dają im możliwość twórczego działania, angażują różne zmysły i emocje.
Uczniowie mając możliwość pracy indywidualnej, w parach, grupach, zespołach wykazują większe zaanga żowanie w lekcję. Pozwala im to na odnalezienie siebie w optymalnej roli, lepsze zrozumienie i zapamięta nie opracowywanego tematu, wzbudza poczucie odpowiedzialności za własną naukę i za efekty pracy gru py. Ponadto uczniowie mogą uczyć się od siebie, poprawiać swoje błędy, poznawać zasady pracy zespołowej i rozwijać kompetencję socjalną.

7.4. Techniki rozwijania sprawności językowych

W autentycznej komunikacji językowej poszczególne sprawności językowe są ze sobą zintegrowane. Przy na uczaniu języka obcego kształci się je oddzielnie lub próbuje integrować z innymi sprawnościami. W czasie komunikacji na poziomie podstawowym wiodącą rolę odgrywa słuchanie ze zrozumieniem i mówienie.
W miarę doskonalenia wiedzy i umiejętności językowych punkt ciężkości zostaje przeniesiony na czytanie ze zrozumieniem i pisanie. Sprawności te warunkują rozwój innych umiejętności intelektualnych, jak myśle nie refleksyjne nad tematem, porównywanie z własnymi przeżyciami, wnioskowanie, planowanie wypowie dzi, precyzyjne wyrażanie myśli.

Chociaż w hierarchii celów wyznaczonych przez Podstawę programową sprawność czytania ze zrozumieniem znajduje się po słuchaniu i mówieniu, program niniejszy ze względu na jego zaawansowanych w nauce od biorców umieszcza czytanie na pozycji pierwszej. Nie znaczy to, że rozwijanie innych sprawności zostało w jakiś sposób zaniedbane.

Proponowane poniżej przykładowe techniki pracy rozwijające poszczególne sprawności językowe nie wy czerpują całego ich repertuaru (por. Neuner, G. i. in., 1991, 44). Różne potrzeby grupy, rozmaite formy so cjalne, zróżnicowane możliwości uczniów i inwencja własna nauczyciela zdecydują, które będą na danej lek cji najwłaściwsze.

7.4.1. Czytanie ze zrozumieniem

Główne strategie, jakie powinny być rozwijane, to czytanie w celu:

• globalnego zrozumienia tekstu
• selektywnego zrozumienia tekstu
• szczegółowego zrozumienia tekstu
• zrozumienia wewnętrznej organizacji tekstu.

Rodzaje tekstów, dzięki którym można rozwijać techniki czytania ze zrozumieniem, to:

• teksty dialogowe
• notatki prasowe
• opisy reguł gry
• artykuły prasowe
• ogłoszenia drobne
• sprawozdania*
• prospekty
• listy prywatne
• dane statystyczne
• teksty narracyjne
• hasła encyklopedyczne
• teksty fachowe*
• reklamy
• komentarze
• teksty literackie*
• wiersze
• poczta elektroniczna
• horoskopy.

* dla poziomu rozszerzonego

Techniki stosowane w celu rozwijania sprawności czytania ze zrozumieniem powinny uwzględniać trzy fazy:

• fazę przygotowującą ucznia do czytania ze zrozumieniem
• fazę pracy z nowym tekstem i kontrolę jego zrozumienia
• fazę pracy ze słownictwem wprowadzonym w tekście.

Do najczęściej stosowanych technik stosowanych w wymienionych fazach zaliczamy:

• skojarzenia tematyczne i asocjogramy
• wprowadzenie do tematu związanego z tekstem
• poszukiwanie w tekście wyrazów-kluczy
• podkreślanie zdań niosących pewne informacje
• wydobywanie informacji z tekstu
• nadawanie tytułów fragmentom tekstu
• weryfikowanie zgodności tekstu ze zdaniami, obrazkami i in.
• odnajdywanie związków między fragmentami tekstu
• porządkowanie fragmentów tekstu
• konfrontowanie informacji z mapą
• uzupełnianie tekstu z lukami
• wielokrotny wybór
• prawda-fałsz.

Czytanie łączy się często z innymi sprawnościami, np. pisania. Stosuje się wtedy techniki typu:

• wypełnianie tabeli
• uzupełnianie informacji
• uzupełnianie tekstu z lukami
• parafrazowanie*
• dopasowanie tekstów do obrazków
• sporządzanie notatki z tekstu
• przetwarzanie tekstu*
• streszczanie tekstu*
• pisanie zakończenia tekstu*
• pisanie odpowiedzi na list
• pisanie podziękowania za zaproszenie
• parodiowanie tekstu*
• poszukiwanie nowych rymów*.

* dla poziomu rozszerzonego

Łącząc sprawność czytania i mówienia proponujemy techniki typu:

• uzasadnianie wyboru tekstu
• formułowanie pytań lub odpowiedzi
• ustne streszczanie tekstu*
• interpretowanie danych statystycznych
• porównywanie tekstu z własnymi wrażeniami
• odgrywanie ról.

* dla poziomu rozszerzonego

7.4.2. Słuchanie ze zrozumieniem

Główne strategie, jakie powinny być rozwijane, to słuchanie w celu:

• globalnego zrozumienia tekstu
• selektywnego zrozumienia tekstu
• szczegółowego zrozumienia tekstu.

Rodzaje tekstów, dzięki którym można rozwijać techniki słuchania ze zrozumieniem, to:

• wiadomości radiowe
• wywiady
• rozmowy telefoniczne
• prognozy pogody
• reklamy
• wspomnienia*
• historyjki, scenki
• piosenki, wiersze
• dyskusje, debaty*
• słuchowiska*.

* dla poziomu rozszerzonego

Techniki stosowane w celu rozwijania sprawności słuchania ze zrozumieniem powinny przygotować ucznia do słuchania ze zrozumieniem, pobudzić jego wyobraźnię i motywację do słuchania i sprawdzić stopień zro zumienia tekstu.

Do najczęściej stosowanych technik integrujących sprawność mówienia i pisania zaliczamy:

• rozmowa na temat związany z tekstem
• wydobywanie pewnych informacji z tekstu
• odpowiedzi na pytania do tekstu
• weryfikowanie zgodności tekstu z materiałem wizualnym i in.
• uzupełnianie tekstu z lukami leksykalnymi
• uzupełnianie tabeli, wykresu, diagramu
• wielokrotny wybór
• prawda-fałsz.

7.4.3. Mówienie

Uczeń liceum kontynuujący naukę języka ma już za sobą wiele godzin żmudnych ćwiczeń imitacyjnych w zakresie dialogu i monologu, np. powtarzanie zdań, ćwiczenie dialogów sytuacyjnych, odpowiadanie na pytania, i reproduktywnych, np. opowiadanie o najbliższym otoczeniu, prowadzenie dialogów z życia co dziennego, opisywanie obrazków, streszczenia tekstów. Rozwijanie sprawności mówienia na poziomie bar dziej zaawansowanym ma umożliwić uczniowi w miarę swobodne wypowiadanie się w kontekście sytuacyj nym, większą koncentrację na poznawaniu siebie, swoich upodobań, uczuć, przeżyć. Oznacza to, że powi nien on umieć wyrażać swoje intencje, emocje, opinie w różnorodny i precyzyjny sposób odpowiednio do za łożonego celu i odbiorcy. Niekiedy odbiorcą / czytelnikiem będzie on sam.
Materiałem stymulującym mówie nie będą głównie obraz i tekst. Zwłaszcza ten ostatni dostarczy uczniowi dużo materiału do przemyśleń i re fleksji.

Stosowane techniki kształcenia mówienia powinny umożliwić uczniom osiągnięcie następujących umiejęt ności:

• zasięganie i udzielanie informacji z uwzględnieniem uprzejmości w języku
• relacjonowanie wydarzeń w formie dłuższej wypowiedzi
• interpretowanie i opiniowanie
• komentowanie opinii innych osób
• obrona własnych opinii
• negocjowanie i argumentowanie
• stawianie hipotez i symulacja
• prezentacja
• odgrywanie ról
• monolog.

7.4.4. Pisanie

Sprawność pisania jest na ogół zaniedbywana. Często poprzestaje się na nauczaniu pisowni, czyli wyrabia niu sprawności ortograficznie poprawnego pisania poprzez pisemne przygotowanie zadań domowych.
Sprawność pisania traktuje się jako umiejętność wtórną w stosunku do mówienia, czytania czy słuchania. Wobec konieczności zdawania egzaminu maturalnego, gdzie pisanie odgrywa ważną rolę, trzeba kształceniu tej sprawności poświęcić więcej uwagi.

Pisanie można rozwijać osobno lub w połączeniu z innymi sprawnościami (por. czytanie i pisanie, słuchanie i pisanie). Osiągnięcie założonego na poziomie rozszerzonym pisania kreatywnego prowadzi przez pisanie reproduktywne i sterowane. Przy komunikatywnie sformułowanym celu nauczania zakres tej sprawności
obejmuje następujące umiejętności:

• uzupełnianie zdań, dialogów, krótkich tekstów
• udzielanie odpowiedzi na pytania
• uzupełniane ankiet, formularzy
• konstruowanie tekstów z podanych elementów
• pisanie tekstu do obrazków, historyjek obrazkowych*
• sporządzanie notatki, sprawozdania, referatu*
• pisanie życzeń, karty pocztowej, listu
• pisanie innych tekstów użytkowych (życiorys, podanie)
• pisanie tekstów przetworzonych*
• streszczanie tekstów*
• zmiana formy tekstów*
• pisanie kreatywne (wymyślone historyjki, opowiadania, zakończenia)*
• pisanie różnych form literackich (rozprawka, komentarz, recenzja, artykuł, esej)*

* dla poziomu rozszerzonego

7.4.5. Gramatyka

W komunikatywnym nauczaniu języka obcego nauczanie gramatyki nie stanowi celu samego w sobie. Za równo wcześniej wprowadzane i jedynie powtarzane, jak i nowe zjawiska gramatyczne wkomponowane są na ogół w temat lekcji. Uczeń utrwala tylko te konstrukcje, które potrzebne są mu do komunikacji na da nym poziomie. W podręczniku i książce ćwiczeń jest zdecydowanie mniej ćwiczeń reproduktywnych. Ich miejsce zajmują różnorodne ćwiczenia systematyzujące reguły, polegające na samodzielnym odkrywaniu re guł, poszukiwaniu analogii, uzupełnianiu tabel. Wykonując je, uczeń utrwala materiał leksykalny, bawi się, wnioskuje, odkrywa. W grupach zróżnicowanych pod względem poziomu językowego uczniowie słabsi mo gą uczyć się od lepszych. Dla wizualizacji i utrwalania gramatyki wykorzystuje się dodatkowe materiały do kopiowania dla uczniów. Integracja gramatyki w zabawy językowe i tematyczne ćwiczenia sprawnościowe
zwiększa efektywność jej nauczania. Powiązanie nauczania gramatyki ze znanym słownictwem i powtarza nie struktur gramatycznych w coraz innych kontekstach sprzyja memoryzacji materiału nauczania.

Do najczęściej stosowanych technik nauczania gramatyki zaliczamy:

• transformacje
• uzupełnianie
• dopasowywanie
• eliminowanie
• autokorekta.

7.4.6. Słownictwo

Nauczanie słownictwa w grupach kontynuujących naukę języka polega przede wszystkim na przypomina niu, systematyzowaniu i aktywizowaniu słownictwa opanowanego wcześniej. Od tematu lekcji, poziomu grupy, materiałów dydaktycznych, intensywności i różnorodności ćwiczeń będzie zależało, jaka część słow nictwa będzie opanowana biernie, a jaka czynnie. Na końcu każdej lekcji w książce ćwiczeń znajdują się te matyczne listy wyrazów, które mogą być uzupełniane w zależności od potrzeb. Sporo uwagi poświęca się tak że na uwrażliwienie uczących się na subtelności języka, słowotwórstwo, frazeologię.

Do najczęściej stosowanych technik pracy ze słownictwem zaliczamy:

• asocjogramy
• rysunek i opis
• zbieranie wyrazów
• grupowanie tematyczne
• hierarchizowanie
• prowadzenie kartoteki
• korzystanie z programów edukacyjnych
• praca ze słownikami
• definiowanie znaczeń
• podawanie synonimów
• podawanie antonimów
• parafrazowanie
• wyjaśnianie homonimów
• objaśnianie wyrazów
• wyjaśnianie różnic znaczeń
• tłumaczenie
• uzupełnianie kolokacji
• zagadki i rebusy
• rymowanie.

7.4.7. Projekty edukacyjne

Wśród zadań szkoły określonych w Podstawie programowej kształcenia ogólnego dla A i B jest wdrażanie uczniów do samodzielności w procesie uczenia się języka obcego, zapewnienie uczniom możliwości wyko rzystania znajomości języka przy wykonywaniu zespołowych, zwłaszcza interdyscyplinarnych, projektów, wspieranie u uczniów postawy ciekawości.

Metoda projektu wychodzi na przeciw tym zadaniom. Może być realizowana grupowo lub indywidualnie.
Podczas planowania i realizacji projektu uczeń może ugruntować i rozwinąć swoją wiedzę i umiejętności.
Wykonując projekt, może wykorzystać swoje kompetencje językowe, operować językiem w kontekście sytu acyjnym, korzystać z autentycznych i specjalistycznych materiałów. Oceniając zrealizowany projekt, uczeń uzyskuje informację zwrotną, dotyczącą odbioru projektu, jego umiejętności merytorycznych, organizacyj nych, językowych.

Realizując projekt, uczeń rozwija takie umiejętności, jak:

• planowanie i organizacja pracy własnej i zespołu
• zbieranie i selekcjonowanie materiałów
• korzystanie z różnych źródeł informacji
• komunikacja podczas pracy zespołowej
• rozwiązywanie problemów i podejmowanie decyzji
• kompetencja socjalna
• prezentacja wyników pracy zespołu
• samoocena i ocena pracy innych.

W serii Deutsch mit Grips zaproponowano szereg projektów uczących, jak zbierać materiał, protokołować wy niki badań, prowadzić wywiady czy przygotowywać prezentację (kolaże, plakaty). Ich realizacja możliwa jest już od pierwszego roku nauki w liceum. DAS GROSSE WIR-BUCH jest przewijającym się przez cały pierw szy tom żądaniem, polegającym na zbieraniu i dokumentowaniu procesu rozwoju grupy. Projekt ten może być swobodnie realizowany w grupach o dużym zróżnicowaniu językowym.

W kolejnych tomach zaproponowano m.in. następujące projekty:

• Eure Klasse
• Ausländer ąn eurem Wohnort
• „So ist es bei uns"
• Vereine in der Schule
• Umweltpreis der Klasse
• Ein E-Mąil-Projekt
• Geschichte des Fliegens.

Ich realizacją wymaga od uczniów różnorodnych umiejętności i aktywności, np. poszukiwania w:

• prasie niemieckiej
• materiałach archiwalnych
• w Internecie
• telefonicznie i dzięki SMS
• drogą elektroniczną i in.

Proponowane formy prezentacji prący projektowej to:

• plakat
• broszurą
• album fotograficzny
• teczką z materiałami
• prospekt
• film wideo
• nagrania magnetofonowe
• listy
• stroną domową
• pokaz
• wystawą.

Niezwykle ważnym elementem prący projektowej uczniów jest oceną prący zespołu, np. indywidualnie, ze społowo, przez nauczyciela, przez gości. Oceną taką powinna uwzględniać wartość informacyjną prezento wanego materiału, oryginalność i estetykę, wkład prący, sposób prezentacji.

7.5. Scenariusze wybranych lekcji

SCENARIUSZ l

Część l, rozdział 4: Zeit für Hobbys

Zagadnienie dotyczące spędzania wolnego czasu było z pewnością już przez uczniów omawiane w gimna zjum. W tym rozdziale słownictwo zostanie przypomniane i poszerzone.

Temat lekcji 3 w rozdziale 4: Zeitvertreib

Cele lekcji:

1. Zaktywizowanie i rozszerzenie słownictwa dotyczącego form i sposobów spędzania wolnego czasu.
2. Ćwiczenie strategii czytania i słuchania ze zrozumieniem (globalne i selektywne) w celu wyszukania pew nych informacji.
3. Kształcenie umiejętności odnoszenia się do informacji w tekście.
4. Posługiwanie się formą trybu przypuszczającego (Konjunktiv Imperfekt) lub jego formą opisową.
5. Kształcenie umiejętności pracy ze słownikiem.

Materiał gramatyczny:
Konjunktiv II/ Konditionalis I

Pomoce dydaktyczne:
teksty z podręcznika Deutsch mit Grips, kaseta z nagraniem, odtwarzacz, rekwizyty, słowniki dwujęzyczne

Przebieg lekcji:

Wprowadzenie do lekcji:

Uczniowie sięgają po kolei do przygotowanego przez nauczyciela worka (pudełka) z różnymi rekwizytami związanymi z hobby, np. po karty do gry, po piłkę, dyskietkę..., nazywają je po niemiecku i krótko referują związek tej rzeczy ze spędzaniem wolnego czasu.

Nauczyciel decyduje, jak długo trwa ta faza.

Prezentacja nowego materiału i praca nad nim:

Uczniowie czytają po cichu dwa teksty przedstawiające hobby Larsa i Uwe (ćwiczenie 9, s. 38). Ich zadaniem jest wyszukanie w tekście informacji i wypełnienie tabeli podanej na folii (praca indywidualna):

Kontrola wykonania ćwiczenia następuje w plenum.

Uczniowie wyrażają swoje zdanie na temat opisanych w tekstach dyscyplin sportu i oceniają swoje predys pozycje do ich uprawiania (żagle, nurkowanie), odpowiadając na pytanie (ćwiczenie 10, s. 38): Würdest du das Hobby von Lars oder Uwe gern betreiben?
Używają przy tym zwrotów typu:

Ich würde...........................ausprobieren.

Ich würde auf keinen Fall........................

Mich würde...........................interessieren, weil.............

Nauczyciel zwraca uwagę na używaną konstrukcję, prosi uczniów o sformułowanie innych zdań z formą opi sową Konjunktiv II i zapisuje je na tablicy. Uczniowie analizują i nazywają kontekst, w jakim mogą użyć tej konstrukcji.

W zależności od tempa pracy grupy można fakultatywnie przeprowadzić także ćwiczenie rozumienia ze słu chu połączone z udzieleniem odpowiedzi na pytania, po dwukrotnym wysłuchaniu tekstu (ćwiczenie 11, s. 39 z książki ćwiczeń).

Utrwalenie nowego materiału:

Utrwalenie nowych struktur gramatycznych przebiega z książką ćwiczeń. Uczniowie wykonują indywidual nie lub w parach ćwiczenia 12 i 13 s. 39.

Podsumowanie i praca domowa:

Na zakończenie można wykonać ćwiczenie pobudzające fantazję uczniów z zastosowaniem poznanej kon strukcji: Wenn ich ein Tier wäre, wäre ich am liebsten ein(e), weil ich dann... według wzoru ćwiczenia 16, s. 40 w książce ćwiczeń.

Jako pracę domową uczniowie mogą wykonać ćwiczenia 12 i 13, ze str. 39 w podręczniku.

Ponadto chętni uczniowie mogą przeprowadzić wywiad z kimś z kręgu swoich znajomych na temat ich hob by. Chodzi o zainteresowania niecodzienne, niezwykłe, ciekawe. Wyniki można zaprezentować na kolejnych lekcjach w dowolny sposób.

SCENARIUSZ 2

Część l, rozdział 11: Jugendliche unterwegs

Tematem rozdziału 11 jest podróżowanie. Zagadnienie to nie jest obce uczniom kontynuującym naukę w gimnazjum. W rozdziale tym wystąpią intencje typu: składanie propozycji, przyjmowanie propozycji, od mawianie, wyrażanie kontrargumentów i braku zainteresowania. Ponadto uczniowie zetkną się z geografią Szwajcarii, która jest tłem akcji tekstów.

Temat lekcji 2 w rozdziale 11: Die 9-Seen-Velotour

Cele lekcji:

1. Rozszerzenie słownictwa dotyczącego podróżowania i wiadomości o walorach Szwajcarii.
2. Ćwiczenie strategii czytania i słuchania ze zrozumieniem (szczegółowe) w celu wydobycia pewnych in formacji.
3. Kształcenie umiejętności mówienia na podstawie materiału stymulującego (obraz, tekst).
4. Kształcenie umiejętności pisania kreatywnego i nadawania tekstowi innej formy.
5. Kształcenie umiejętności dyskutowania z użyciem podanych zwrotów dyskursywnych.
6. Kształcenie umiejętności pracy z mapą i ze słownikiem.

Materiał gramatyczny:
Przyimki (przypomnienie i utrwalenie), czas Präteritum, zdania czasowe

Pomoce dydaktyczne:
teksty z podręcznika Deutsch mit Grips, kaseta z nagraniem, odtwarzacz, mapa Szwajcarii, folia ze szkicem trasy i programem wycieczki rowerowej, czyste folie, słowniki dwujęzyczne

Przebieg lekcji:

Wprowadzenie do lekcji:

Uczniowie podają w formie głuchego telefonu przysłowie „Reisen macht klug", a następnie wymieniają po kolei różne środki transportu. Po wymienieniu słowa „das Fahhrad" nauczyciel podaje szwajcarski odpo wiednik tego słowa „das Velo" i podaje jego francuskie pochodzenie. Zwraca uwagę na różnice leksykalne pomiędzy niemiecką, szwajcarską i austriacką wersją języka niemieckiego.

Prezentacja nowego materiału i praca nad nim:

Uczniowie zapoznają się z programem wycieczki rowerowej po Szwajcarii, objaśniają nowe słownictwo przy pomocy słowników i uzupełniają brakujące w szkicu trasy informacje. Wyniki porównywane są w parach, a potem w plenum. Następnie szukają zaznaczonych miejsc na mapie Szwajcarii.

Uczniowie oglądają zdjęcia ze str. 101 i w małych grupach stawiają hipotezy, dotyczące dialogów prowadzo nych przez uczestników wycieczki. Dialogi te i inne komentarze zapisują na przygotowanej do tego folii i pre zentują pozostałym grupom.

Do programu ze strony 100 uczniowie dodają czasowniki i formułują zdania. Na podstawie programu, zdjęć i zdań opowiadają przebieg wycieczki.

Używają przy tym czasu Präteritum i zdań czasowych z als, nachdem, sobald.

Nauczyciel zwraca uwagę na użycie czasu Präteritum w opowiadaniu i następstwo czasów w zdaniach cza sowych.

Utrwalenie nowego materiału:

Gra sytuacyjna:

Uczniowie muszą przedyskutować w małych grupach zmianę w programie wycieczki według scenariusza ze str. 102. Każdy z biorących udział w dyskusji może przyjąć inną postawę (za, przeciw, neutralną, proponu jącą inne rozwiązanie). Do dyspozycji uczniów są adekwatne do roli zwroty i wyrażenia.

W zależności od poziomu grupy można jeszcze przeprowadzić ćwiczenie na rozumienie ze słuchu połączone z wypełnieniem tabeli. Ćwiczenie to wymaga dużej koncentracji u uczniów, ponieważ tekst jest dosyć trudny, a informacje szczegółowe.

Podsumowanie i praca domowa:

Na zakończenie można zachęcić uczniów do ułożenia pytań do quizu o Szwajcarii. Quiz może zawierać tak że regionalne ekwiwalenty różnych niemieckich wyrazów. Dodatkowe materiały uczniowie mogą znaleźć w prospektach i w Internecie.

Utrwalenie przyimków potrzebnych do relacji z podróży jest możliwe z książką ćwiczeń (ćw 5, 6, 7, 8, s. 96 99). Uczniowie wykonują te ćwiczenia jako pracę domową.

SCENARIUSZ 3

Część l, rozdział 7: Bücher sind wie große Ferien

Rozdział 7 kontynuuje tematykę rozdziału 4 - spędzanie wolnego czasu. Dominuje tu słownictwo przydatne
do rozmowy o czytelnictwie i oglądaniu telewizji.

Temat lekcji 2 i 3 w rozdziale 4: Bücher

Na podstawie trzech tekstów i kilku okładek różnych książek czytanych przez młodzież uczniowie zapozna ją się z historią książki, druku, z organizacją biblioteki, streszczeniem książki.

Cele lekcji:

1. Poszerzenie słownictwa dotyczącego spędzania wolnego czasu.
2. Kształcenie umiejętności pracy z tekstem zawierającym elementy niezrozumiałe.
3. Kształcenie umiejętności weryfikacji i rejestru znalezionych informacji (obrazek, tabela).
4. Ćwiczenie strategii czytania selektywnego w celu wyszukania pewnych informacji.
5. Posługiwanie się słownikiem dwu- i jednojęzycznym.

Pomoce dydaktyczne:
teksty z podręcznika Deutsch mit Grips, książka ćwiczeń, słowniki

Przebieg lekcji:

Wprowadzenie do lekcji i przygotowanie do pracy z dłuższym tekstem:

Uczniowie podają łańcuszkiem formy spędzaniem wolnego czasu. Nauczyciel czeka, aż ktoś wymieni „Bücher lesen" lub decyduje, jak długo trwa ta faza. Następnie zadaje kilka pytań dotyczących czytania ksią żek, czasopism, gazet. Uczniowie odpowiadają na nie swoim najbliższym partnerom w ławkach.

Prezentacja nowego materiału i praca nad nim:

Uczniowie czytają po cichu pytania: „Die Geschichte des Buches" do tekstu „Bücher" (s. 62), będącego frag mentem hasła encyklopedycznego. Ich zadaniem jest wyszukanie w tekście odpowiedzi na te pytania. Zale camy uczniom ponumerowanie pytań i zaznaczenie na marginesie tekstu miejsca z odpowiedzią na dane py tanie. Kontrolujemy wynik pracy indywidualnej uczniów.

Na podstawie tekstu, okładek książek ze str. 63 i własnego doświadczenia uczniowie wypełniają w grupach tabelę:

Was für Bücher gibt es?

(Roman, Ratgeber, Jugendroman, Lexikon, Wörterbuch...)

Kontrola wykonania ćwiczenia następuje w plenum. Uczniowie powinni krótko uzasadnić, dlaczego zakwa lifikowali poszczególne rodzaje książek do tabeli. Pomocne tu będą zwroty z książki ćwiczeń na str. 69.

Wypełnienie tabeli stanowi płynne przejście do głównego tekstu lekcji „Das Bücherschloss", którego czyta nie można poprzedzić pytaniem: Wo kann man alle diese Bücher finden?

Tekst i rysunek pochodzą z prospektu biblioteki dla młodzieży, która znajduje się na zamku Blutenburg w Monachium (Schloss Blutenburg, D-81247 München).

Uczniowie czytają tekst informujący o historycznym obiekcie, w którym zlokalizowana jest biblioteka, i iden tyfikują zaznaczone na rysunku części zamku z opisem. Następnie wpisują informacje z tekstu do tabeli:

Utrwalenie nowego materiału:

Utrwalenie nowego słownictwa przebiega z podręcznikiem (ćw 8, s. 66) i książką ćwiczeń (ćwiczenia 16-18, s. 66-67). Uczniowie wykonują je indywidualnie lub w parach. Ćwiczenie w podręczniku polega na przypo rządkowaniu streszczenia książki do opisu na karcie katalogowej.

Ćwiczenia w książce ćwiczeń systematyzują nowe słownictwo, szczególnie rzeczowniki złożone i o podob nym znaczeniu. Wymagają one pracy ze słownikiem jednojęzycznym. W znakomity sposób przyczyniają się do rozszerzenia słownictwa i nauki słowotwórstwa.

Podsumowanie i praca domowa:

Na pracę domową uczniowie mogą wykonać ćwiczenia 19 i 20 ze str. 68 w książce ćwiczeń.

Chętni mogą opisać bibliotekę, z której korzystają. Zainteresowani mogą przygotować streszczenie ostatnioprzeczytanej książki lub kilka zagadek-streszczeń znanych wszystkim bajek czy lektur szkolnych.

Fakultatywnie chętni uczniowie mogą wykonać kilka kart ciekawych pozycji do katalogu klasowej biblio teczki według wzoru w podręczniku na str. 66. Klasowy katalog nowości w języku niemieckim może być wy zwaniem dla uczniów preferujących pracę z tekstem, jego obróbką techniczną, sprawnych manualnie. Do datkową jego zaletą byłaby stała kontrola nad pracą uczniów z lekturą obcojęzyczną.

Na zakończenie można zaproponować uczniom comiesięczną prezentację przeczytanej książki czy artykułu na forum klasy.

SCENARIUSZ 4

Część 2, rozdział 7: Kaufmotoren der Familie

Projekt: Werbung

Tematem rozdziału 7 jest reklama. Proponujemy przeprowadzić ten temat metodą projektu z wykorzysta niem wszystkich dostępnych źródeł informacji. Można na to poświęcić 3-7 godzin.

Cele projektu:

1. Rozszerzenie słownictwa dotyczącego zakupów i metod manipulowania kupującymi.
2. Ćwiczenie strategii czytania i słuchania ze zrozumieniem (szczegółowe) w celu wydobycia pewnych in formacji, wysłuchania intencji autora tekstu i przekonania się o sile reklamy.
3. Kształcenie umiejętności mówienia na podstawie materiału stymulującego.
4. Kształcenie umiejętności pisania kreatywnego z wykorzystaniem odpowiednich środków językowych.
5. Kształcenie umiejętności współpracy z grupą w celu wykonania produktu końcowego (komunikat rekla mowy plakat, przeprowadzenie i opracowanie ankiety, przygotowanie scenki, ...).
6. Kształcenie umiejętności prezentacji wyników pracy grupy, oceny innych i samooceny.

Pomoce dydaktyczne:
teksty z podręcznika Deutsch mit Grips, kaseta z nagraniem, odtwarzacz, film wideo, prospekty reklamowe, folie, słowniki jedno- i dwujęzyczne, klej, taśma, kartony, arkusze papieru, rekwizyty, listy z adresami róż nych firm w Niemczech, dostęp do Internetu

Przebieg projektu:

Projekt można przeprowadzić w ramach kilku kolejnych lekcji i pracy własnej uczniów lub w formie kilku godzinnego warsztatu jednego dnia. Wcześniejsze zaplanowanie projektu w planie pracy szkoły umożliwiło by realizację wariantu jednodniowego.

Lekcja l

Nauczyciel zapoznaje uczniów z celem projektu i dokonuje podziału klasy na grupy (4-6 osób). Od tej chwi li uczniowie pracują w stałych grupach i są za nie odpowiedzialni. Dokonują podziału ról i kompetencji w grupie.

Uczniowie powinni przynieść na zajęcia różne polskie i niemieckie gazety, prospekty i inne materiały rekla mowe. Na podstawie przyniesionych materiałów dokonują wstępnej selekcji powtarzających się reklam i tworzą listę produktów często reklamowanych. Mogą korzystać ze słowników i pomocy nauczyciela. Goto we listy produktów z elementem wizualnym zostają wyeksponowane w części powierzchni do prezentacji prac. Najbardziej pomysłowe nagradzamy.

Lekcja 2

Następnie uczniowie zapoznają się z parodią reklamy „Nichts" ze str. 80 podręcznika, objaśniają nowe słow nictwo i podkreślają typowe dla reklamy środki językowe. Wybierają ze swojej listy jakiś produkt i przetwa rzając nieco tekst „Nichts", tworzą tekst reklamowy dla swojego produktu, zapisują go na folii i prezentują w plenum.
Nauczyciel zwraca uwagę na środki językowe i dokonuje podsumowania pracy grup.

Lekcja 3

Uczniowie pracują z kasetą, filmem, tekstem i obrazkiem.

Do ich dyspozycji jest kaseta z nagranymi reklamami, film wideo ze scenkami reklamowymi, tekst z podręcz nika: Ich bin süchtig nach ... Fernsehwerbung, slogany reklamowe ze str. 81, obrazki ze str. 83 podręcznika.
W zależności od poziomu językowego, kompetencji i zainteresowań grupy wykonują z wybranym medium ćwiczenia rozszerzające słownictwo i wiedzę na temat reklamy.

Lekcja 4-6

Kolejnym ogniwem projektu jest zapoznanie się w miarę możliwości szkoły ze stronami znanych firm nie mieckich, sposobem prezentacji swoich wyrobów, ofertami dla klientów.
Uczniowie rozwijają przez to swoją kompetencję medialną i uczą się zbierać kolejny materiał.
Zebrany materiał ma posłużyć do przygotowania w dowolnej formie reklamy wybranego produktu. Czas na przygotowanie prezentacji w zależności od tempa pracy grupy i ustaleń nauczyciela z dyrektorem szkoły i k legami.
Ta faza projektu może być pracą własną grup i przebiegać poza lekcjami.

Lekcja 7

Na prezentację można zaprosić nauczycieli innych języków obcych, podstaw przedsiębiorczości, technologii informacyjnej, dyrektora szkoły, redakcję gazetki szkolnej.

Najciekawsze prezentacje powinny być nagrodzone lub wyróżnione. Ekspozycja prac plastycznych powinna być przez jakiś czas dostępna dla całej społeczności szkoły.

Podsumowanie:

Na zakończenie można zachęcić uczniów do założenia teczki z materiałami autentycznymi dotyczącymi sty lu życia, mody, trendów, upodobań w celu przygotowania się do matury w części wewnętrznej i zewnętrz nej.

8. Oczekiwane osiągnięcia uczniów

Poziom rozszerzony

1. Praktyczne posługiwanie się językiem na poziomie zaawansowanym.
2. Ogólne rozumienie autentycznych przekazów słownych, odbieranych za pośrednictwem mediów (np. audycja radiowa, telewizyjna, film) oraz tekstowych (prasa, opracowania popularnonaukowe, fragmen ty tekstów literackich, wybrane przekazy internetowe).
3. Umiejętność wyszukiwania, selekcji, porządkowania szczegółowych informacji w autentycznych przeka zach słownych oraz tekstowych.
4. Umiejętność uczestniczenia w dyskusji, w tym argumentowanie, wyrażanie opinii, uzasadnianie i obro na własnych sądów.
5. Rozumienie i stosowanie środków językowych, służących wyrażaniu różnorodnych intencji oraz stanów emocjonalnych (np. hipoteza, wątpliwość, zakłopotanie).
6. Posługiwanie się wybranymi środkami stylistycznymi dla wyrażania ironii, żartobliwego charakteru wy powiedzi itp.
7. Dokonywanie kompozycji tekstów usłyszanych i przeczytanych.
8. Przetwarzanie przeczytanych i usłyszanych informacji, z uwzględnieniem zmiany rejestru, stylu lub for my.
9. Rozumienie i umiejętność skomentowania faktów socjokulturowych, typowych dla obszaru języka na uczanego, w tym zwyczajów, tradycji i literatury.
10. Pisanie typowych sformalizowanych tekstów (np. curriculum vitae, podanie o pracę czy stypendium).
11. Pisanie wybranych tekstów niesformalizowanych (np. list, komentarz, esej).
12. Stosowanie odpowiednich dla języka pisanego środków leksykalnych i morfosyntaktycznych w zakresie określonego typu wypowiedzi pisemnych.
13. Rozpoznawanie standardowych odmian języka nauczanego.
14. Dostrzeganie błędów oraz dokonywanie autokorekty.
15. Opanowanie indywidualnych strategii uczenia się, korzystanie z różnych źródeł informacji (m.in. leksy konów, encyklopedii, słowników specjalistycznych oraz źródeł elektronicznych).

Poziom podstawowy

1. W zakresie słuchania:
   1. rozumienie ogólnego sensu oraz intencji prostych wypowiedzi osób posługujących się tym języ kiem jako macierzystym
   2. rozumienie sensu prostych, autentycznych wypowiedzi w różnych warunkach odbioru (np. rozmo wa przez telefon, komunikat na dworcu)
   3. wyszukiwanie informacji szczegółowych w nieskomplikowanych wypowiedziach i dialogach
   4. rozumienie ogólnego sensu prostych wypowiedzi zawierających niezrozumiałe elementy, których znaczenia uczeń może się domyślić (np. z kontekstu).
2. W zakresie mówienia:
   1. uzyskiwanie i udzielanie informacji dotyczących życia codziennego
   2. formułowanie w miarę płynnych, krótkich i spójnych wypowiedzi na określone tematy, z zastoso waniem form gramatycznych odpowiednich do wyrażania teraźniejszości, przeszłości i przyszłości oraz relacji przestrzennych
   3. posługiwanie się odpowiednimi środkami językowymi dla wyrażenia intencji, uczuć, emocji w sy tuacjach życia codziennego
   4. poprawne językowo i logiczne wyrażanie myśli i opinii na określone tematy
   5. relacjonowanie wypowiedzi innych osób
   6. właściwa reakcja językowa na wypowiedź rozmówcy oraz stosowanie rutynowych zachowań języ kowych
   7. inicjowanie i podtrzymywanie prostej rozmowy
   8. prowadzenie prostych negocjacji w sytuacjach życia codziennego
   9. opanowanie wymowy w stopniu zapewniającym zrozumiałość wypowiedzi dla osób posługujących się tym językiem jako macierzystym.
3. W zakresie czytania:
   1. rozumienie powszechnie spotykanych dokumentów i tekstów autentycznych
   2. rozumienie prostego tekstu narracyjnego
   3. rozumienie ogólnego sensu prostego tekstu przy pobieżnym czytaniu
   4. rozumienie ogólnego sensu tekstu, który zawiera fragmenty niezrozumiałe
   5. wyszukiwanie konkretnych informacji z częściowo niezrozumiałego tekstu.
4. W zakresie pisania:
   1. sformułowanie i zapisanie własnego i otrzymanie prostego komunikatu
   2. napisanie prostego tekstu użytkowego oraz wypełnianie formularzy
   3. napisanie streszczenia prostego tekstu
   4. stosowanie właściwego słownictwa, struktur morfosyntaktycznych i zasad ortografii w prostych tekstach.

9. Kontrola i ocenianie osiągnięć uczniów

Kontrola i ocena osiągnięć uczniów należą do najtrudniejszych elementów pracy nauczyciela. Wymagają one od niego fachowości przy opracowywaniu różnorodnych sprawdzianów odnoszących się do wszystkich wy tyczonych celów nauczania, znajomości obiektywnych metod kontroli wyników nauczania, rzetelności przy poprawie prac i mnóstwa czasu.

Podstawowe cechy dobrze przygotowanej kontroli i oceny pracy ucznia to zbieżność z ćwiczeniami lekcyjny mi, urozmaicenie technik, atrakcyjność i autentyczność. Uczeń nie może być konfrontowany z nowymi dla niego wymaganiami, technikami czy niepotrzebnymi szczegółami. Musi on także widzieć spójność wyma gań stawianych podczas kontroli bieżącej z wymaganiami egzaminacyjnymi określonymi w Syllabusie.

W podejściu komunikatywnym nauczanie i kontrola przybierają często te same formy. Wiele aktywności lek cyjnych można wykorzystać jako ćwiczenia kontrolne, a wiele ćwiczeń kontrolnych i testów nadaje się do skonale do wykorzystania na lekcji.

Do najpopularniejszych testów i sprawdzianów należą testy elementów języka (gramatyczne i leksykalne) i testy sprawnościowe (testy sprawdzające mówienie, rozumienie ze słuchu, czytanie ze zrozumieniem i pi sanie) (por. Komorowska, 2002, 16).

Ze względu na konieczność przygotowania uczniów do egzaminu maturalnego na poziomie rozszerzonym czy podstawowym kontrola bieżąca powinna mieć podobną formę jak egzamin i obejmować wszystkie sprawności i kompetencję językową.

Sprawność mówienia i rozumienia za słuchu można kontrolować podczas każdej lekcji (aktywność ucznia) a także w czasie odpowiedzi ustnej. Integrację sprawności ocenimy podczas pracy grupowej czy projektowej.

Rozumienie tekstu czytanego, pisanie, znajomość gramatyki czy leksyki należy testować pisemnie. Jednak dobry test to taki, który obejmuje tylko jeden wybrany fragment wiedzy i umiejętności ucznia. Odzwierciedla on konkretny, wycinkowy stan wiedzy, umożliwiając tym samym właściwą korektę błędów czy innych niedoskonałości. Jego powodzenie zależy od podejścia nauczyciela, rozsądku i umiaru w testowanym mate riale. Uczeń powinien wykazać się nie tylko znajomością struktury czy słownictwa, lecz także całościowym myśleniem i kreatywnością.

Poniżej zaproponowane techniki kontroli to zarazem techniki ćwiczeń lekcyjnych, spotykane w Deutsch mit Grips. Korespondują one z wymaganiami określonymi dla poziomu rozszerzonego na maturze wewnętrznej i zewnętrznej.

Mówienie:

Czytanie i słuchanie ze zrozumieniem:

Pisanie:

Gramatyka:

Leksyka:

Przedstawione propozycje technik kontroli wyników nauczania proponowane w serii Deutsch mit Gńps nie wyczerpują ich długiej listy. Nie wymieniamy tu technik kontroli poprawności wypowiedzi, należących do kontroli i oceny opanowania gramatyki, ani popularnych technik kontroli znajomości słownictwa. To na uczyciel zdecyduje, które najbardziej nadają się do wykorzystania w danej klasie czy grupie. On też musi opracować odpowiednie proporcje zadań w teście i wagę punktacji. Aby uniknąć błędu w planowaniu kon troli i ocenie, warto nad tym problemem zastanowić się w zespole przedmiotowym, odpowiadając na pyta nia:

• Jakie umiejętności chcemy ocenić w teście?
• Czy zadania odpowiadają tym umiejętnościom?
• Które są dla nas najistotniejsze?
• Jakie będą ich proporcje w teście?
• Jaka będzie punktacja i ocena?
• Czy testowany materiał nie jest zbyt obszerny?
• Czy uczniowie zdążą napisać test w ciągu godziny?
• Czy test jest zbieżny z wymaganiami na egzaminie maturalnym?
• Czy przeprowadzony test pozwoli nam określić jakiś konkretny przyrost wiedzy i umiejętności u uczniów?

Tylko tak wnikliwe podejście do problemu kontroli i oceny będzie miało wpływ na właściwą diagnozę pracy ucznia.

Bibliografia

Heyd, G. 1997. Deutsch lehren. Grundwissen für den Unterricht in Deutsch als Fremdsprache. Moritz Die sterweg. Frankfurt/M.

Iluk, J. 1998. Entwicklung der Sprachfertigkeiten aus der Sicht der neuesten Fremdsprachencurricula. Uni wersytet Śląski. Katowice.

Komorowska, H. 1999. Metodyka nauczania języków obcych. WSiP. Warszawa.

Komorowska, H. 2002. Sprawdzanie umiejętności w nauce języka obcego. Kontrola-Ocena-Testowanie. Fraszka edukacyjna. Warszawa.

Neuner, G./ Krüger, M./ Grewer, U. 1986. Übungs typologie zum kommunikativen Unterricht. Langenscheid t, Berlin.

Pfeiffer, W. 2001. Nauka języków obcych. Od praktyki do praktyki. Wagros. Poznań.

Wilczyńska, W. 1999. Uczyć czy być nauczanym? O autonomii w przyswajaniu języka obcego. PWN. Warsza wa-Poznań.

a także:

• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 26 lutego 2002 w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz. Urz. nr 51 z 29.05.2002).
• Infomator, Syllabus z języka niemieckiego 2003-2004. Warszawa 2001 oraz Standardy Wymagań dostęp ne na stronie MEN.